EVDE MERHEM YAPIMI HAKKINDA TEMEL BİLGİLER

Kategori: BLOG, genel | 0

Doğal ürünlerini kendisi hazırlamak isteyenlerimiz için en heyecan verici kategori şüphesiz ki merhemler. Bu yazımızda, evde merhem yapımı hakkında temel bilgileri, kullanacağımız hammaddeler ve üretim aşamasında ihtiyaç duyacağımız araç-gereçler ekseninden bakarak, ele almaya çalışacağız.

Kullanılacak Hammaddeler

Evde merhem yapımı için şifalı etkilerinden faydalanacağımız bitkisel yağlar ile hayvansal ya da bitkisel kökenli doğal kıvam arttırıcılar temel hammaddelerimizi oluşturur. Evde merhem yaparken ihtiyaç duyacağımız hammaddelere biraz daha yakından bakalım.

Bitkisel Yağlar

Gıda, ilaç ve kozmetik yapımında kullanılan, bitkilerden elde edilen yağlardır. Bitkisel yağları üç grupta ele alabiliriz: sabit yağlar, esansiyel yağlar, tıbbi/maserat yağlar.

Sabit yağlar, genellikle tohum ya da kabukların sıkılması veya organik çözücüler kullanılması yoluyla elde edilirler. Vitamin ve doymamış yağ asitleri bakımından zengindirler. Tedavi edici özelliklerinden faydalanabilmek için ısıl işlem görmemiş, soğuk sıkım yöntemiyle elde edilmiş yağlar tercih edilmelidir.

Uçucu/esansiyel yağlar,oda sıcaklığında buharlaşabilen, su buharı ile sürüklenebilen yağlardır. Mekanik yöntemle, distilasyon yöntemiyle ya da ekstraktsiyon yöntemleriyle elde edilirler. Yoğun etken madde içerdiklerinden doğrudan cilde uygulanarak kullanılmamalı, seyreltilmelidirler.

Tıbbi/maserat yağlar, bitkilerin belirli kısımlarının bir sabit yağ içerisinde, belirli süre ve sıcaklıklarda bekletilmesiyle elde edilirler. Genellikle haricen, bazıları dahilen kullanılabilen bu yağlar hem bekletildikleri sabit yağların hem de bekletilen bitkinin yağda çözülen etken maddelerini içerirler.

Bu aşamada, yağlarımızı seçerken mutlaka göz önünde bulundurmamız gereken birkaç önemli noktanın altını çizmeliyiz:

  • Tüm yağlar, hassas ve alerjik ciltlerde uygulamadan önce bileğin iç kısmına sürülerek test edilmelidir.
  • Aromaterapide parafin, fenoksietanol, silikon, sentetik renklendirici ve sentetik koku bulunmayan %100 saf yağlar tercih edilmelidir. Sentetik olmayan saf yağlar etkileri kuvvetli, sağlıklı ve güvenlidir.
  • Esansiyel yağlar, harici kullanım için uygundur. Sabit bir yağın içinde seyreltilerek kullanılmalıdır.
  • Esansiyel yağlar, oldukça etkilidir. Bu nedenle kullanırken dozlar ve uyarılar dikkatle incelenmelidir.
  • Esansiyel yağlar çocukların ulaşamayacağı yerlerde saklanmalıdır.
  • Göze ve kulağa temas ettirilmemelidir.
  • Esansiyel yağlar, hamilelikte, emzirme döneminde, 30 ay altı bebeklerde hekime danışılmadan kullanılmamalıdır.
  • 1 ml. esansiyel yağ, ortalama 20 damlaya eşittir.
  • 5 ml. sabit yağ içine konan 1-2 damla esansiyel yağ yaklaşık %1’lik karışıma denk gelir.
  • Yüz için %1-2, vücut için %3-10 aralığında karışım hazırlanır.
  • Narenciye yağları (limon yağı, greyfurt yağı, portakal yağı vb.), kimyon yağı, melisa yağı, sarı kantaron yağı gibi yağlar fotosensitif[1] etkiye sahip olduğu için güneş ışığında ve güneş koruma ürünlerinde kullanılmamalıdır. Kullanıldıktan sonra günışığı ile temas edilmesi halinde fotoalerjik[2] nadiren de fototoksik[3] reaksiyona sebep olabilirler. Bu nedenle içeriğinde bu yağlar bulunan ürünler sürüldükten sonra en az 4 saat boyunca direkt güneşe çıkılması tavsiye edilmez.
  • Siyah nokta, geniş gözenek, akne problemi yaşayan ciltler ve yağlı cilt yapısına sahip kişiler yüz bakım ürünlerinde komedojenite[4] derecesi yüksek yağlardan uzak durmalıdır. Hindistan cevizi, shea butter (karite yağı), zeytinyağı, kakao, buğday rüşeymi yağlarını uzun dönem kullanmaktan kaçınmalıdır. (Buğday rüşeymi yağını güneş koruyucularınızda %1-2 oranında akne probleminiz yok ise kullanabilirsiniz. İçeriğindeki yüksek E vitamini ile cildinizin kurumasını engellerken ürününüzün raf ürünün uzatır.)

Hazırlamak istediğimiz ürünün kalitesini en fazla belirleyen hammaddemiz yağlardır. Bu yüzden evde merhem yaparken kullanacağımız yağları, özellikle de uçucu/esansiyel yağları özenli seçmeliyiz. Bu konuda acemiyseniz Uçucu Yağ Satın Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler başlıklı yazımızı okumanızı öneririz.

Doğal Kıvam Arttırıcılar

Evde merhem yapımı için olmazsa olmaz hammaddelerden ikincisi doğal kıvam arttırıcılardır. Doğal kıvan arttırıcılar bitkisel yağları merhem kıvamına getirmekte kullanılan bitkisel ya da hayvansal kökenli ürünlerdir. Farklı sertliklerde ve farklı erime sıcaklıklarına sahip birçok doğal kıvam arttırıcı bulunmaktadır. Bunlardan en çok kullanılan birkaç tanesine göz atalım:

Balmumu: Evde kişisel bakım ve sağlık ürünleri hazırlanırken en sık kullanılan kıvam arttırıcı hayvansal kökenli bir ürün olan balmumudur. Aktarlarda, kimya marketlerde, arıcılık malzemeleri satan mağazalarda satılan balmumu, bitkisel kökenli mumlara kıyasla çok daha kolay temin edilebilir. Çeşitli arı türleri tarafından doğal yollarla üretilen balmumu, kıvam arttırmanın yanı sıra, A vitamini bakımından zengin yapısıyla cildi besleyen bir özelliğe de sahiptir. Erime sıcaklığı 65 OC’dir.

Candelilla mumu: Balmumu yerine kullanılacak bir ürün arandığında muhtemelen en sık kullanılan mumdur. Bir Meksika çalısı olan Euphorbia Antisyphilitica’nın yapraklarından elde edilir. Rafine edilmemiş mumu koyu sarı bir renge ve çok iyi bir kokuya sahiptir. Daha açık renkli olan ağartılmış çeşitleri de mevcuttur. Candelilla mumu, yüksek bir yağ bağlama kapasitesine sahiptir ve balmumundan daha az yapışkandır. Erime sıcaklığı 68-73 OC’dir.

Ayçiçek mumu: Ayçiçeği yağının mumlaştırılmasıyla elde edilir. Soluk sarı bir renge sahiptir ve boncuk, topak veya toz halinde temin edilir. Ayçiçeği mumu, yüksek yağ bağlama kapasitesine ve ciltte yapışkan olmayan bir hissine sahiptir. Erime sıcaklığı 74-80 OC’dir.

Karnauba mumu: Copernicia cerifera olarak bilinen Brezilya palmiyesinin yapraklarından elde edilir. Çok koyu yoğun sarıdan açık bej renge kadar çeşitli renklerde mevcuttur ve pul ya da toz halinde temin edilebilir. Yüksek bir erime noktası olan sert bir mumdur. Erime sıcaklığı 80-86 OC’dir.

Kullanılacak araç-gereçler

Üretim için gereken hammaddeler hakkında biraz fikir edindiğimize göre şimdi evde merhem yapımı için ihtiyacımız olacak diğer malzemelere göz atabiliriz. İlk bakışta kalabalık bir malzeme listesi gibi görünmesi gözünüzü korkutmasın. Bu malzemelerin bir kısmını hepimiz evlerimizde kullanıyoruz.

Hassas terazi: Katı malzemeleri tartmak için mümkün olduğunca hassas ölçüm yapabileceğimiz (en azından 1 gramı tartabilen) bir teraziye ihtiyaç duyacağız.

Pastör pipeti, enjektör vb.: Sıvı malzemeyi ölçmek için pastör pipeti, enjektör, çok büyük miktarlarla çalışmak istersek beher ya da dereceli silindir gibi araçlar kullanırız. Biz kendi üretimlerimizde 5 ml den az kullanacağımız yağlar için pastör pipeti, 5 ml litreden fazla malzeme için enjektör kullanmayı tercih ediyoruz.

Ocak ve benmari kapları: Evde merhem hazırlarken daima benmari yöntemini kullanırız. Ocağın üzerine yerleştireceğimiz bir ısıtma kabına (tencere, çaydanlık, cezve vb.) su doldurup bunun içine karışımı hazırlayacağımız daha küçük bir ısıtma kabı yerleştirerek benmari düzeneğimizi hazırlayabiliriz.

Karıştırma aparatları: Hazırladığımız karışımın homojen dağılması için kaşık, spatula vb. bir araçla karıştırırız. Çinko oksit eklediğimiz ürünlerde, daha verimli bir dağılım sağlamak için mikser, blender gibi araçlar kullanmak da isteyebiliriz.

Cam kavanozlar: Ürettiğimiz ürünleri saklamak için uygun boylarda kapaklı kavanozlara ihtiyacımız olacak.

Etil alkol ve gazlı bez: Kullanılan kapların temiz olması, hazırladığımız ürünlerde bakteri ürememesi açısından önemlidir. Kullanacağımız kapların sterilizasyonu için etil alkol ve gazlı bez bulundurmamız faydalı olacaktır. Kullanacağımız kapları etil alkolle steril ettikten sonra alkolün uçması için kısa bir süre bekleyip ardından kapları kullanamaya başlayabiliriz.

Etiketler: ürünlerimizi saklayacağımız kavanozların üzerine yerleştireceğimiz etiketlere ürünün son kullanma tarihini, birden fazla ürün hazırlayacaksak kavanoza hangi ürünü koyduğumuzu yazmamız gerekeceğinden üretime başlamadan önce etiketlerimizin hazır bulunması faydalı olacaktır. Evde merhem yapımı için ihtiyaç duyacağımız araç gereçler de bunlar.

Malzemelerimizi temin ettikten sonra kollarımızı sıvayıp üretime geçebiliriz. Kolay bir şeylerle başlayayım diyenler evde kantaron merhemi yapımı ve evde aynı sefa merhemi yapımı başlıklı yazılarımızı inceleyebilirler.


[1] Fotosensitif Yağlar: Işığa duyarlığı özelliği olan yağlardır. Kullanıldıktan sonra gün ışığıyla temas halinde fotoalerjik, nadiren de fototoksik reaksiyona sebep olabilirler.

[2] Fotoalerjik Reaksiyon: Gün ışığıyla temas sonrası gelişen alerji reaksiyonu

[3] Fototoksik Reaksion: Gün ışığıyla temas sonrası gelişen zehirlenme reaksiyonu.

[4] Komedojenik yağlar: Gözenekleri tıkayan ve sivilce oluşumuna sebep olan yağlar.